Doğru qiymətləndirmə= sağlam şəxsiyyət
“Qiymətləndirməni başa düşmədən təhsildə irəliləyiş mümkün deyil"
Biz məsələnin mahiyyətini başa düşmək üçün metodika üzrə mütəxəssis, təlimçi-pedaqoq, təhsil mütəxəssisi Sevinc Məmmədova ilə müsahibə hazırladıq. Həmin müsahibəni sizə təqdim edirik.
– Təhsildə tez-tez eşitdiyimiz narazılıqlardan biri qiymətləndirmə ilə bağlıdır. Sizcə, bu narazılıqların əsas səbəbi nədir?
– Əsas səbəb qiymətləndirmənin mahiyyətinin düzgün başa düşülməməsidir. Metodika, pedaqogika və psixologiyanı bilmədən qiymətləndirməni yalnız “bal vermək”, “yoxlamaq” kimi qəbul edirlər. Halbuki müasir təhsildə qiymətləndirmə öyrənmənin tərkib hissəsidir. Mən çox vaxt valideyn və müəllimlərlə söhbətlərdə elmi və metodiki əsasları izah etdikdə görürəm ki, yeni təhsil proqramına keçidin nə qədər doğru qərar olduğunu qəbul edirlər.
– Demək olar ki, problem proqramdan yox, maarifləndirmənin zəifliyindən qaynaqlanır?
– Tam olaraq belədir. Proqram özü kifayət qədər müasir və əsaslandırılmışdır. Amma hər bir dəyişiklik insanlara izah olunmalıdır. Müəllim də, valideyn də bilməlidir ki, niyə belə qiymətləndiririk, nəyi ölçürük və bunun uşağa nə qazandırdığı nədir. Sadəcə “konstruktiv rəy verin” deməklə məsələ həll olunmur. Konstruktiv rəy verdikdə nə baş verir, uşağın psixologiyasında hansı dəyişikliklər yaranır – bunlar açıqlanmalıdır.
– Konstruktiv rəy uşağın inkişafına necə təsir edir?
– Konstruktiv rəy uşağın davranışına yox, fəaliyyətinə yönəlir. Bu, çox mühüm fərqdir. Biz uşağı yox, onun gördüyü işi qiymətləndiririk. Bu zaman uşaq özünü şəxsiyyət kimi təhlükədə hiss etmir, əksinə, inkişaf etməyə motivasiya olunur. Elmi araşdırmalar da göstərir ki, bu yanaşma uzunmüddətli öyrənməni və daxili motivasiyanı gücləndirir.
– Siz tez-tez “tərif” məsələsinə də diqqət çəkirsiniz. Burada risk nədir?
– Bu gün ən böyük problemlərdən biri narsisizmdir. Səbəbsiz, ölçüsüz və şəxsiyyətə yönəlmiş tərif uşağı inkişaf etdirmir, onu özünə vurğun edir. Özünü həddən artıq tərifləyən, amma real bacarıqları formalaşmayan uşaqlar gələcəkdə ciddi sosial və psixoloji çətinliklər yaşayırlar. Bu, təhlükəli tendensiyadır.
– Bəs düzgün tərif necə olmalıdır?
– Düzgün tərif konkret fəaliyyətə əsaslanmalıdır: “Sən ağıllısan” yox, “Bu tapşırığı yerinə yetirərkən məntiqi düzgün qurmuşdun”. Belə olduqda biz şagirddən sadəcə nəticə yox, şəxsiyyət yetişdiririk. Uşaq anlayır ki, zəhmət çəkdikdə, düşündükdə, çalışdıqda uğur qazanır.
– Müəllim və valideynlər üçün əsas mesajınız nədir?
– Təhsildə peşəkarlıq təkcə biliklə ölçülmür, yanaşma ilə ölçülür. Metodika, pedaqogika və psixologiya bir bütündür. Bunu düzgün izah etdikdə və tətbiq etdikdə əminəm ki, həm müəllim, həm valideyn, ən əsası isə şagird daha sağlam və balanslı inkişaf edəcək. Maarifləndirmə davamlı və elmi əsaslı olmalıdır – yalnız o zaman təhsildə real keyfiyyət dəyişikliyindən danışa bilərik.
