Olimpiada qaliblərinin sonrakı taleyi

Bir şagird olimpiadada birinci yerə çıxırsa, bu, sadəcə yarış qələbəsi deyil. Bu o deməkdir ki, həmin uşaq ümumi tədris proqramını artıq aşır, standart sinif modeli onun intellektual inkişafı üçün yetərli deyil və o, istedadlı uşaq statusunu faktiki olaraq sübut edib. Belə olan halda məsələ bitmir, əksinə, məhz bundan sonra dövlətin məsuliyyəti başlayır. Amma reallıqda biz tam əksini görürük: uşaq qalib olur, təbrik edilir və sonra taleyin ümidinə buraxılır.

Tehsilmedia.az bildirir ki, əgər bu uşaqlar olimpiada proqramını bilirlərsə, daha dərin düşünürlərsə, qeyri-standart tapşırıqları həll edirlərsə, bəs niyə yenidən eyni ümumi proqramın içinə qaytarılırlar? Niyə onlar üçün avtomatik şəkildə fərdi və dərinləşdirilmiş təhsil mexanizmi işə düşmür? Axı birinci yer alan uşaq artıq adi təhsil modeli ilə inkişaf edə bilməz. Bu nə istəkdir, nə də güzəşt — bu, məntiqin özüdür.

Ən böyük problem isə ondadır ki, olimpiada sistemi istedadı tapır, amma onu qorumaq üçün heç bir davam mexanizmi yaratmır. Dövlət “istedadlı uşaq” deyir, amma həmin uşağın bundan sonra necə inkişaf edəcəyi valideynin maddi imkanına buraxılır. Valideynə açıq və ya gizli mesaj verilir: irəli getmək istəyirsənsə, güclü müəllim tut, əlavə proqram al, repetitor tap. Dövlət məktəbi isə sanki kənara çəkilir. Bu artıq istedadın inkişafı yox, istedadın istismarıdır.

Regionlarda vəziyyət daha ağırdır. Direktorlar yuxarı strukturların təzyiqi altındadır, nəticə tələb olunur, statistika lazımdır. Direktorlar isə bu təzyiqi valideynlərə ötürür. Valideynlər məcbur edilir ki, əlavə xərclərə girsinlər, xüsusi müəllim tutsunlar, nəticə çıxarsınlar. Məqsəd uşağın real inkişafı deyil, siyahıda adın görünməsidir. Olimpiada bu nöqtədə təhsil aləti olmaqdan çıxır, hesabat üçün vitrinə çevrilir.

Bu prosesdə nə uşağın psixoloji yükü, nə onun bərabər imkan hüququ, nə də məktəbin əsas funksiyası nəzərə alınır. Maddi imkanı olan valideyn övladını irəli aparır, imkanı olmayan isə yarışdan kənarda qalır. Beləliklə, istedad yox, pul yarışır. Bu isə təhsilin mahiyyətinə tam ziddir.

Bir tərəfdən deyilir ki, istedadlar üzə çıxarılır, digər tərəfdən isə bu istedadlar üçün sistemli, qanuni və məcburi dövlət mexanizmi yoxdur. Fərdi təhsil anlayışı kağız üzərində qalır, real həyatda isə təsadüfi və seçmə şəkildə tətbiq olunur. Bu ziddiyyət özü artıq böyük bir yalandır. Çünki əgər birinci yer alan uşaq dövlət üçün dəyərlidirsə, o dəyər qorunmalıdır. Yox, əgər qorunmursa, deməli məqsəd istedad yox, rəqəmdir.

Birinci yer son nöqtə deyil. Birinci yer dövlətin öhdəliyinin başladığı nöqtədir. Olimpiada qalibi olan hər uşaq avtomatik olaraq fərdi təhsilə, dərinləşdirilmiş proqramlara, akademik və psixoloji müşayiətə cəlb olunmalıdır. Bu proses regiondan, direktorun mövqeyindən, valideynin imkanından asılı olmamalıdır. Əks halda olimpiada adı altında qurulan bu sistem təhsil yox, sadəcə özünü aldatmaqdır.

İstedad təsadüf deyil. Amma onu qorumaq dövlətin borcudur.