Ali məktəbə qəbul: Universitetlər imtahanı özləri keçirə bilərmi?
Zaman-zaman ictimai və peşəkar müzakirələrdə gündəmə gətirilən məsələlərdən biri də imtahanların ali təhsil müəssisələrinin səlahiyyətinə verilməsi ilə bağlıdır. Bu yanaşmaya əsasən, bəzi imtahanların birbaşa universitetlər tərəfindən, daxili qiymətləndirmə mexanizmləri vasitəsilə keçirilməsi mümkün hesab olunur.
Xüsusilə müəllim hazırlığı həyata keçirən ali təhsil müəssisələrinin öz daxilində müvafiq imtahanlar təşkil etməsi və bu imtahanların nəticələrinə əsasən məzunların müəllimlik fəaliyyətinə uyğunluğuna qərar verməsi ideyası irəli sürülür.
Belə bir modelin tətbiqi ali təhsil müəssisələrinin məsuliyyətinin artırılması və eyni zamanda kadr hazırlığı prosesinin keyfiyyətinə birbaşa təsir imkanlarının genişləndirilməsi baxımından müzakirə mövzusu olaraq qalmaqdadır.
Məsələ ilə bağlı AzEdu.az-a açıqlama verən elm və təhsil eksperti Səbuhi Abdullayev bildirib ki, test üsulu tətbiq edilməzdən əvvəl universitetlərə qəbul prosesi ali təhsil müəssisələrinin öz daxili imtahanları vasitəsilə həyata keçirilirdi:
177040
"Lakin həmin dövrdə bu sistemin şəffaflığı və obyektivliyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar mövcud idi. Tez-tez neqativ halların baş verməsi, plan yerlərinin müxtəlif tapşırıqlar və ya qeyri-rəsmi təsirlər nəticəsində doldurulması barədə fikirlər səsləndirilirdi. Nəticədə, bilik və bacarığı ilə seçilən, xüsusilə regionlardan və kənd yerlərindən olan məzunların universitetə qəbul şansı xeyli azalırdı. Bir çox hallarda bu abituriyentlər yalnız bir neçə il ardıcıl imtahan verdikdən sonra ali məktəbə daxil ola bilirdilər ki, bu da həm vaxt itkisinə, həm də ciddi psixoloji və maddi çətinliklərə səbəb olurdu.
Məhz bu kimi problemlərin qarşısını almaq, qəbul prosesində bərabər imkanları təmin etmək və şəffaflığı artırmaq məqsədilə mərkəzləşdirilmiş test sistemi tətbiq olundu. Bu model qəbul prosesində insan faktorunun təsirini minimuma endirməklə yanaşı, qiymətləndirmədə obyektivliyi gücləndirdi və abituriyentlər arasında sağlam rəqabət mühiti formalaşdırdı".
Əvvəlki dövrdə yaşanan mənfi təcrübələri nəzərə alaraq, universitetlərə yenidən müstəqil şəkildə qəbul imtahanları keçirmək səlahiyyətinin verilməsi doğru addım olmaz:
"Belə bir qərar neqativ halların artmasına, qəbul prosesinə olan inamın azalmasına və cəmiyyətdə narazılıqların yenidən güclənməsinə səbəb ola bilər. Hazırda Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən qəbul imtahanlarının mərkəzləşdirilmiş qaydada təşkili sistemin daha sabit, şəffaf və etibarlı şəkildə işləməsini təmin edir. İctimai rəyin də əsasən müsbət olması bu modelin effektivliyindən xəbər verir. Mövcud yanaşma regionundan, sosial statusundan və ya maddi imkanlarından asılı olmayaraq bütün abituriyentlər üçün bərabər şərait yaradır.
Bu baxımdan, mövcud sistemin qorunub saxlanılması və daha da təkmilləşdirilməsi daha məqsədəuyğun görünür. Mövzunun vaxtaşırı gündəmə gətirilməsi isə daha çox bəzi universitetlərin institusional maraqları ilə əlaqəli təşəbbüs kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin hazırkı vəziyyət göstərir ki, tətbiq olunan model qəbul prosesinin ədalətli və effektiv şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir".
