Təhsilin görünməyən tərəfi: "Sözlər başqa, əməllər başqa"

Təhsil haqqında hər kəs danışır, amma danışanların əksəriyyəti təhsilə heç bir real dəstək vermir. Cəmiyyət olaraq ən çox istifadə etdiyimiz cümlə budur: “Təhsil bizim üçün vacibdir.” Ancaq bu cümlə ən çox da məsuliyyətdən yayınmaq üçün işlədilir. Çünki əməli addımlara baxanda tam əksi görünür.

Valideyn övladının gecikməsi, hazırlıqsızlığı, qaydasız davranışı üçün məsuliyyət daşımır, ilk günahkar kimi müəllimi göstərir. İdarəçilər kamera qarşısında müəllimləri tərifləyir, amma kabinetlərdə onların yükünü artıran qərarlar imzalayır. Şagirdlər də öz məsuliyyətsizliyini dərhal sistemin üstünə yıxmağa öyrəşib. Hamı öz payını gizlədir.

Bu prosesdə ən çox təzyiqə məruz qalan müəllimdir. O, üç tərəfdən eyni anda sıxılır: valideynin narazılığı, idarəçiliyin tələbləri, şagirdin məsuliyyətsizliyi. Üstəlik bütün bu basqılar fonunda müəllimdən həm səbir, həm də mükəmməllik gözlənilir. Real vəziyyətdə isə müəllim təkcə dərs demir — sistemin bütün çatlarını öz çiynində daşıyır.

Cəmiyyət isə qəribə bir paradoks içindədir. Müəllimə hörmət barədə ən gur danışanlar ən kiçik məsələdə onu günahkar çıxaranlardır. Sosial şəbəkələrdə müəllimi “dəyərli” adlandırmaq asandır, amma məktəbdə onun problemindən xəbərsiz dayanmaq daha da asandır. Sözlər çox, məsuliyyət azdır.

Təhsilin problem dəftəri böyüdükcə, günahkar kimi müəllimi göstərmək artıq vərdişə çevrilib. Əslində isə təhsilin geriləməsinin səbəbi müəllim deyil — məsuliyyətsizlik, qeyri-ciddilik və sistemli dəstəyin olmamasıdır. Təhsil yalnız müəllimin çiyninə buraxıldığı müddətdə heç nə dəyişməyəcək. Çünki bir sistem yalnız bir insan qrupunun səyi ilə ayaqda qala bilməz.

Dəyişiklik üçün əvvəlcə reallığı qəbul etmək lazımdır: təhsil sözlə yox, davranışla dəstəklənir. Valideyn övladına nəzarət etmirsə, idarəçi müəllimin yanında dayanmaq əvəzinə məsələni ondan gizlədirsə, şagird öyrənməyin dəyərini anlamırsa — bu sistemdən inkişaf gözləmək sadəcə illüziyadır.

Təhsil gələcək üçün deyil, elə bu gün üçün məsuliyyətdir. Və bu məsuliyyəti yalnız müəllimin üstünə atmaqla heç bir ölkə irəli getməyib.