Təhsilə Mütəxəssis Lazımdır – Kreslo Sahibləri Yox!

Təhsil sistemi uzun illərdir ki, eyni səhvin içində dövr edir: kresloya sahəni yaşamayan insanlar əyləşdirilir. Sonra isə sual verəndə rahatlıqla deyirlər ki, “İdarəçilik üçün müəllim olmaq vacib deyil.”
Bəli, nəzəri cəhətdən bu doğrudur. Amma idarə etdiyin sahənin ruhunu, nəfəsini, çətinliyini, psixologiyasını anlamadan o sahəyə rəhbərlik etmək — sistem üçün ən böyük təhlükədir.

Sinfin içini görməyən idarəçi müəllimin çəkdiyi yükü anlaya bilməz. Şagird davranışının gün ərzində neçə dəfə dəyişdiyini, müəllimin bir sinifdən çıxıb digər sinifə hansı enerjilərlə keçməli olduğunu hiss etməyən rəhbərin verdiyi qərarlar yalnız kağız üzərində gözəl görünür. Reallıqda isə kollektivə narazılıq, gərginlik və təsadüfi qayda pozuntuları gətirir.

Diplom idarəçi yaratmır, təcrübə mütəxəssis yaradır

Bu gün təhsilə rəhbərlik edən bir çox insan yalnız “idarəçilik diplomu”nun arxasında dayanır. Deyirlər ki, “Mən Prezident yanında İdarəçilik Akademiyasını bitirmişəm.” Əlbəttə, bu ali təhsil dəyərlidir. Amma bu təhsil insanı müəllim, psixoloq və ya təhsil eksperti etmir.

Təhsil elə bir sahədir ki, onu idari baxışla başa düşmək olmur. Təhsili anlamaq üçün:

– sinfin havasını hiss etməli,
– uşağın niyə susduğunu, niyə danışmadığını görməli,
– müəllimin dərsə hansı ruh düşkünlüyü ilə gəldiyini anlamalı,
– valideynin təzyiqini və emosiyasını müəllim üzərindəki yük kimi görməyi bacarmalısan.

Bu sahəyə rəhbərlik etmək üçün yalnız idarəçilik bilikləri deyil, pedaqoji düşüncə tərzi lazımdır. Bu isə yalnız sinfin içindən keçir.

Müəllimin səsinin susdurulması – sistemin qanayan yarasıdır

Təhsildəki ən böyük böhran nə dərslikdir, nə də dərs yükü. Ən böyük böhran müəllimin müdafiəsiz qalmasıdır.
Bu gün çox məktəbdə vəziyyət belədir:

– Müəllim sərhəd qoyanda günahkar çıxır.
– Şagird qaydaya əməl etməyəndə bütün məsuliyyət yenə müəllimin boynuna yüklənir.
– Valideyn heç bir obyektivlik olmadan dərhal müəllimdən şikayət edir.
– Rəhbərlik isə müəllimi deyil, şikayətçini dinləyir.

Belə olan sistemdə müəllim öz peşə nüfuzunu qoruya bilmir. Halbuki müəllimi müdafiə etmək — bütün təhsil sistemini müdafiə etməkdir.

Valideynin gücləndiyi, müəllimin susduğu sistem – zəif sistemdir

İdarəçilər müəllimin arxasında dayanmadıqca valideyn özünü “hakim” rolunda görür.
Uşaq dərsə hazır gəlmir — günah müəllimdedir.
Telefon qaydasını pozur — yenə müəllim məsuliyyət daşıyır.
Davranış pozuntusu olur — müəllim “səhv idarə etmiş” sayılır.

Belə mühitdə nə intizam olar, nə də keyfiyyət. Əgər müəllim tələb qoya bilmirsə, təhsil nəticə verə bilməz.

Təhsili yüksəldən kreslo deyil, sinifdir

Təhsil sistemi ancaq o zaman irəli gedə bilər ki, rəhbərlik kresloda oturanlardan yox, sahəni bilən mütəxəssislərdən formalaşsın.
Sinfin səsinə qulaq verən, uşağın psixologiyasını tanıyan, müəllimin yükünü bölən idarəçi — təhsili ayaqda saxlayır.
Kağız üzərindən qərar verən, kabinetdən kənara çıxmayan, müəllimin qarşılaşdığı reallıqları yaşamayan idarəçi isə təhsili geri aparır.

Unutmayaq: təhsilin əsası sinifdədir.
Sinfi tanımayanların təhsili idarə etmək cəhdi — binanı əsasdan yox, yalnız damdan təmir etməyə bənzəyir.

Əsl inkişaf isə yalnız bir yolla mümkündür: təhsilin idarəsinə kreslo sahibləri yox, sahəni bilən mütəxəssislər gəlməlidir.