Təmayül sinifləri: Təhsil islahatıdır, yoxsa yeni oyun...
Təmayül sinifləri, şagirdlərin 10-11-ci siniflərdə öz maraq və gələcək ixtisas seçimlərinə uyğun fənləri daha dərindən öyrənməsi üçün yaradılmış bir sistemdir. Məsələn, humanitar, riyaziyyat-iqtisadiyyat, təbiət elmləri və ya peşə təmayüllü siniflər mövcuddur. Burada məqsəd şagirdi lazım olmayan fənlərlə yükləməyib, onun qəbul imtahanı verəcəyi və ya yönələcəyi sahəyə fokuslamaqdır.
İndi, gəlin, reallığa baxaq. Həqiqətən bizi nə gözləyir?!
1. "Baza məktəbi" oyunu: Kağız üstündə optimallaşdırma, reallıqda kənd uşaqlarının təhsildən qopması
Nazirliyin yanaşması sadədir: əgər kənddəki məktəbdə 10-11-ci sinifdə oxumaq üçün bəstəboy sayda (məsələn, 15 nəfərdən az) şagird varsa, orada təmayül sinfi açılmır. Uşaqlar yaxınlıqdakı böyük bir "baza məktəbinə" yönləndirilir.
Bakıda vəziyyət nisbətən normaldır. Hansı ki, son aylarda yaşadığımız yağış problemlərini görməzdən gəlsək...Amma gəlin dağ kəndinin reallığına enək:
Bərbad yollar və nəqliyyat problemi: Qışın oğlan çağında ucqar bir kənddən digərinə uşaq necə getməlidir? Dövlət bu uşaqlar üçün xüsusi avtobus ayırırmı? Xeyr.
Qızların təhsildən yayındırılması: Regionlarımızın mental reallıqları hamımıza bəllidir. Valideyn, xüsusilə də qız uşağının hər gün kilometrlərlə yol qət edib başqa kəndə, mərkəzə getməsinə icazə vermir. Nəticədə nə baş verir? Qız uşaqları məktəbdən ayrı düşür. Rayonlarda, kəndlərdə yuxarı siniflər bağlanır və uşaqlar 9-cu sinifdən sonra təhsildən tamamilə qopur.
2. Müəllimin çiyninə qoyulan yük və boş qalan vədlər
Təmayül sinfində dərs demək adi sinifdə dərs keçməyə bənzəmir. Müəllim bura daha ağır proqramla, universitet səviyyəli materiallarla gəlməlidir. Çünki hədəf uşağı birbaşa imtahana hazırlamaqdır.
Bəs dövlət bu ağır yükün müqabilində müəllimə nə təklif edir? Heç nə.Müəllim adi sinifdə keçdiyi rahat dərs saatına görə hansı maaşı alırsa, təmayül sinfində tökdüyü tərin müqabilində də eyni maaşı alır. Belə olan halda müəllimdə hansı stimul qalır? Təbii ki, bu sistem müəllim üçün sadəcə əlavə inzibati əziyyətə və kağız-kuğuz işinə çevrilir. Üstəlik, Bakının mərkəzində güclü repetitor-müəllimi məktəbə cəlb etmək bəlkə mümkündür, bəs ucqar kənddə şagirdi Blok imtahanına sıfırdan hazırlayacaq o "təmayül səviyyəli" kadr haradadır?
3. Repetitorluq ləğv olundu? Əksinə, repetitorların işi asanlaşdı!
Sistemin ən böyük iddialarından biri o idi ki, təmayül sinifləri gələcək və repetitor asılılığı bitəcək. Bu gün bu iddiaya ancaq acı-acı gülmək olar.
Valideyn məktəbə inanmır. Çünki Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) imtahanda saldığı qəliz, məntiqi suallarla, məktəb dərsliklərinin səthi məzmunu arasındakı uçurumu hamı görür. Paradoxal olaraq, təmayül sinifləri repetitorların işini asanlaşdırıb. Əvvəllər şagird məktəbdə 15 fəndən qiymət almaq, qiymət xatirinə oxumaq üçün vaxt itirirdisə, indi rəsmi şəkildə 4-5 fənnə fokuslanır, digər dərslərdən "canını qurtarır" və qalan bütün vaxtını yenə repetitor yanında keçirir. Yəni məktəb alternativ təhsil mərkəzinə çevrilmədi, sadəcə repetitorlar üçün rahat "baza" rolunu oynamağa başladı.
4. "Jurnal xatirinə" qurulan sistem
Bir çox məktəb direktoru yuxarı orqanlara "bizdə də təmayülləşmə uğurla gedir" hesabatı vermək üçün süni siniflər yaradır. Şagirdlərin fərdi potensialı, istəyi heç kimi maraqlandırmır. Sinif dolsun deyə uşaqları kütləvi şəkildə eyni qrupa (məsələn, hamını III qrupa) yığırlar. Bu isə təmayülün fundamental ideyası olan
fərdi yanaşma" prinsipini elə kökündən baltalayır.
Təmayül sinifləri ideya olaraq pis deyil, dünya praktikasında özünü doğrultmuş modeldir. Amma bizdə növbəti dəfə **"yaxşı ideyanın bərbad icrası"** ssenarisi yaşanır.
Təhsil Nazirliyi məktəbləri binaların sayına görə yox, keyfiyyətə görə idarə etməlidir. Regional logistika (məktəb avtobusları) təmin edilmədən, təmayül sinfində dərs deyən müəllimlər üçün xüsusi, yüksək əməkhaqqı sistemi yaradılmadan və ən əsası – DİM imtahanları ilə məktəb proqramı sinxronlaşdırılmadan bu sistem kağız üzərində uğurlu hesabat, real həyatda isə sadəcə gözdən pərdə asmaq olaraq qalacaq. Camaatın da "məktəbləri bağlayırlar" qorxusu hələ uzun müddət davam edəcək.
