Fiziki tərbiyə fənninin əhəmiyyəti və fənnin pedaqoji mahiyyəti
tehsilmedia.info olaraq Fiziki tərbiyə fənninin təhsildə əhəmiyyəti və fənnin tədrisindəki problemlərlə bağlı metodika üzrə mütəxəssis, təlimçi-pedaqoq Sevinc Məmmədova ilə müsahibə apardıq. Həmin müsahibəni sizlərə təqdim edirik:
Açıq sualla başlayaq: bədən tərbiyəsi fənni əslində niyə keçirilir?
- Bu sualın özü problemin mərkəzindədir. Bədən tərbiyəsi ona görə keçirilir ki, məktəb yalnız bilgi ötürən müəssisə deyil, şəxsiyyət formalaşdıran sosial institutdur. Şəxsiyyət isə yalnız idrakla deyil, bədən, emosional vəziyyət, iradə, davranış və sosial münasibətlərlə birlikdə formalaşır.
Əgər məktəb yalnız oxu-yazı və hesablama üzərində qurularsa, biz bilikli, amma zəif iradəli, stressə davamlı olmayan, passiv və sağlamlıq problemi olan fərdlər yetişdiririk.
Bədən tərbiyəsinin “ikinci dərəcəli fənn” kimi qəbul olunması normaldırmı?
- Qətiyyən normal deyil, amma təəssüf ki, sistemli bir yanlış yanaşmadır. “Əsas fənn–ikinci dərəcəli fənn” bölgüsü pedaqoji yox, imtahan-mərkəzli düşüncənin məhsuludur.
Psixologiya və pedaqogika sübut edir ki:
öyrənmənin keyfiyyəti fiziki vəziyyətdən asılıdır,
hərəkətsiz uşaqda diqqət, yaddaş və motivasiya zəifləyir, emosional boşalma olmayan mühitdə aqressiya və passivlik artır. Bu baxımdan bədən tərbiyəsi yardımçı yox, tənzimləyici fəndir.
Şəxsiyyət kimi yetişməkdə bədən tərbiyəsinin rolu nədən ibarətdir?
-Şəxsiyyət anlayışı üç əsas dayağa söykənir:
Özünüidarə və iradə, Sosial davranış və əməkdaşlıq, Stressə davamlılıq və emosional tənzimləmə. Bunların hər üçü məhz bədən tərbiyəsi dərslərində təcrübə yolu ilə formalaşır. Məsələn, uduzmağı qəbul etmək, qaydaya tabe olmaq, komanda naminə fərdi istəklərdən imtina etmək, fiziki çətinliyə dözmək — bunlar nə testlə, nə də mətnlə öyrədilir. Bunlar yaşanır.
Psixoloji baxımdan bədən tərbiyəsi dərsinin keçirilməməsi nə ilə nəticələnə bilər?
-Uzunmüddətli nəticələr çox ciddidir:
uşaqlarda yığılan emosional gərginlik,
səbəbsiz aqressiya və ya tam passivlik,
dərslərə qarşı ümumi motivasiya itkisi,
psixosomatik problemlər (baş ağrısı, yorğunluq, diqqət dağınıqlığı).
Bədən tərbiyəsi əslində məktəbdə psixoloji balans mexanizmidir. O olmadıqda sistem pozulur.
Bədən tərbiyəsi günün hansı saatında keçirilməlidir? Bunun metodik əhəmiyyəti varmı?
- Böyük əhəmiyyəti var. Metodik baxımdan:
ilk dərs saatlarında keçirilərsə – oyanmanı və diqqəti artırır, ağır idrak dərslərindən sonra keçirilərsə – psixoloji boşalma yaradır, günün sonuna saxlanılarsa – formal və keyfiyyətsiz olur.
Bədən tərbiyəsini “boş saat” kimi günün sonuna salmaq onun təlim-tərbiyə funksiyasını sıradan çıxarır.
Keçirilməsə nə olar? Bir dərs artıq, bir dərs az — fərqi varmı?
- Qısa müddətdə görünməyə bilər, amma sistemli şəkildə: fiziki zəiflik, psixoloji yorğunluq, dərs keyfiyyətinin ümumi enməsi, müəllim-şagird münasibətlərində gərginlik yaradar.
Ən təhlükəlisi isə odur ki, uşaq məktəbi yorucu və mənasız məkan kimi qavrayır.
Bəzi müəllimlər bədən tərbiyəsi dərsində riyaziyyat və ya Azərbaycan dili testləri işlədir. Bu nə dərəcədə düzgündür?
- Bu, pedaqoji, hüquqi və etik baxımdan səhvdir.
Birincisi, kurikulum pozulur.
İkincisi, şagirdin inkişaf hüququ məhdudlaşdırılır.
Üçüncüsü, bədən tərbiyəsi dərsi “əvəzolunan vaxt” kimi təqdim olunur ki, bu da fənnin nüfuzunu tam sarsıdır.
Əgər şagird akademik olaraq zəifdirsə, bu, bədən tərbiyəsinin yox, təlimin balanssız qurulmasının nəticəsidir.
Bəs “imtahanlar var, vaxt azdır” arqumenti?
- Bu arqument qısa düşüncənin məhsuludur. Paradoks ondadır ki, bədən tərbiyəsi keçilən məktəblərdə akademik nəticələr uzunmüddətdə daha stabil olur, şagirdlər daha az tükənir, dərsə davamiyyət artır. Yəni bədən tərbiyəsi vaxt aparmır, vaxt qazandırır.
Sonda əsas metodik mesaj nədir?
- Əsas mesaj budur:
Bədən tərbiyəsi keçirilmir deyə deyil, düzgün keçirilmədiyi üçün dəyərsiz görünür. Bu fənn sağlamlıq fənni dir, psixoloji tənzimləyicidir, şəxsiyyət laboratoriyasının. Onu ikinci dərəcəli edən fənn yox, yanaşmadır.
Müsahibəyə görə Məmmədova Sevincə dərin təşəkkürümüzü bildiririk. Qeyd edək ki, Sevinc xanım MİQ və Sertifikasiya hazırlığı üçün sizə tövsiyyə edə biləcəyimiz tək mütəxəssisdir. Əlaqə nömrəsi: 051 771 70 72
