İnklüziv təhsil haqqında hər şey - MƏQALƏ

Plan

1. İnklüziv təhsil nədir?
2. İnklüziv təhsilin komponentləri hansılardır?
3. İnklüziv təhsil niyə yarandı?
4. İnklüziv təhsilin üstünlükləri nələrdir?
5. İnklüziv təhsilin əsasında duran səbəblər hansılardır?
6. İnklüziv təhsildə uğurlu olmağın əsas komponentləri hansılardır?
7. İnklüziv siniflərdə müəllimlər necə fəaliyyət göstərməlidirlər?

İnklüziv təhsil, fərdi və digər insanlarla olan fərqləri nəzərə alaraq, ehtiyaclarına uyğun olaraq müvafiq dəstək və təhsil xidmətlərindən faydalanaraq bütün şagirdlərin birlikdə öyrənməsinə dəstək verən təhsil yanaşmasıdır. İnklüziv təhsildə bütün şagirdlərin birlikdə öyrənməsi vacibdir və hər bir şagirdin dərslərdə, fəaliyyətlərdə və öyrənmə imkanlarında iştirakı gözlənilir. Müəllimlər normal inkişaf edən və xüsusi qayğıya ehtiyacı olan şagirdləri nəzərə almaqla hər cür fəaliyyət təşkil etməlidir; bütün şagirdlər üçün və onların ehtiyaclarını ən yaxşı şəkildə ödəmək üçün digər ekspertlər və təşkilatlarla əməkdaşlıq edərək planlar hazırlayır. Bu kontekstdə inklüziv təhsil təkcə əlillərə aid deyil; Fərqli ana dilləri olan şagirdlər və müxtəlif sosial-mədəni mühitlərdən olan şagirdlər kimi bütün imkansız şagirdləri və xüsusi
ehtiyacı olan şagirdləri əhatə etmək məqsədi daşıyır.
İnklüziv təhsil bərabər imkanlar prinsipinə əsaslanan normallaşdırma, ümumiləşdirmə və inteqrasiya təcrübələri nəticəsində əldə edilən bilik və təcrübələrlə əldə edilmişdir. İnklüziv təhsilə gedən yolda normallaşma xüsusi təhsil ehtiyacı olan bütün şagirdlərin ümumi əhali qrupunda həmyaşıdlarının istifadə etdiyi şəraitə mümkün qədər yaxın olan təhsil xidmətlərinə çıxış əldə etmələrini müdafiə edən bir yanaşmadır. İnklüzivlik xüsusi təhsilə ehtiyacı olan şagirdlərin ehtiyaclarına uyğun fiziki mühitdə lazımi tənzimləmələr edərək ümumi təhsil siniflərinə yerləşdirmək, dərslərdə və sinif fəaliyyətlərində minimum köməkliklə iştirak etmək kimi müəyyən edilir. İnklüziv geniş şəkildə bütün imkansız uşaqları, o cümlədən xüsusi təhsil ehtiyacı olanları əhatə edir. İnklüziv təhsil anlayışına daha yaxın bir təcrübə olan inteqrasiya, bütün imkansız tələbələrin “ən az məhdudlaşdırıcı” prinsipinə uyğun olaraq, yerləşdikləri təhsil mühitlərində bütün kurslarda və fəaliyyətlərdə tam iştirakını təmin etmək üçün dəstək xidmətlərinin göstərilməsi deməkdir.
İnklüziv təhsildə üç əsas komponent var: çıxış, iştirak və dəstək. “Çıxış” şagirdlərin çoxsaylı və müxtəlif öyrənmə imkanlarının təklif olunduğu və onların maraq və ehtiyacları çərçivəsində fəaliyyətlərin planlaşdırıldığı keyfiyyətli təhsil mühitlərinə çıxışı kimi müəyyən edilir. Şagirdlərin təhsil mühitlərinə çıxışı universal dizayn və köməkçi texnologiyalar kimi təcrübələrdən istifadə etməklə dəstəklənir. Çıxış inklüziv təhsil təcrübələrində ilk addımdır və tək başına kifayət deyil. "İştirak" gündəlik fəaliyyətlər, rutinlər və mühitlərdə şagirdlərin inkişafını və öyrənməsini dəstəkləməklə çıxış anlayışını genişləndirir. Şagirdlərin cəlb edilməsi, inkişafı və öyrənilməsi müəllimlər tərəfindən sinif fəaliyyətləri, gündəliklər və keçidlər zamanı sistematik şəkildə istifadə olunan təbii tədris yanaşmaları vasitəsilə dəstəklənir. Dəstək
fərqlərdən təsirlənmiş şəxslərə, o cümlədən xüsusi təhsilə ehtiyacı olan uşaqlara və onların ailələrinə inklüziv təhsil kontekstində xidmət göstərən müəllimlərə, ekspertlərə və praktikantlara sistemli şəkildə dəstək olmaq üçün zəruri infrastrukturun yaradılması və saxlanılmasıdır. Bu kontekstdə nəzərdən keçirilə bilən dəstəklərə peşəkar inkişaf imkanları, siniflərdə müəllim-uşaq nisbətinin tənzimlənməsi və ya inklüziv təhsil təcrübələrinin tətbiq olunduğu siniflərdə köməkçi müəllimlərin və ya yardımçı heyətin təmin edilməsi daxildir. Bu infrastrukturun yaradılması inklüziv təhsil təcrübələrinin uğurla həyata keçirilməsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 1970-ci illərdə İngiltərə və ABŞ kimi ölkələrdə qəbul edilən qanunlarla gündəmə gələn təhsildə "ən az məhdudlaşdırıcı mühit" anlayışı bugünkü inklüziv təhsil təcrübələrinin əsasını təşkil edən elementlərdən biridir. Bu baxımdan əvvəl “inteqrasiya təhsili”, sonralar “inteqrasiya” və “təhsil” kontekstində “inklüziv
təhsil” təcrübələrinin nəzəri və praktiki olaraq müzakirəsi və yayılması səylərinin şahidi olmuşdur. “hamı üçün təhsil” yanaşması 2000-ci illərdə baş vermişdir. Tarixi prosesdə normallaşma hərəkatı ilə başlayan dəyişiklik indi inklüziv təhsil yanaşmasına çevrilib. Son zamanlar bütün dünyada inklüziv təhsillə bağlı araşdırmalar artmaqdadır.

İnklüziv təhsil nədir?

İnklüziv təhsil; uşaqların fərdi xüsusiyyətlərini, tələblərini, ehtiyaclarını və üstünlüklərini təhlil edərək hazırlanmış təhsil prosesidir. İnklüziv təhsil tamamilə uşaqların ehtiyaclarına uyğun hazırlanır. Beləliklə, təlim uşaqlar üçün keyfiyyətli olur və iştirak, diqqət və faiz dərəcələri yüksəlir.

İnklüziv təhsilin üstünlükləri aşağıdakılardır:
 Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara onlara uyğun təhsil sistemi təklif olunur.
 Təhsil bütün uşaqların ehtiyaclarına uyğun təşkil edilir.
 Təhsildə imkan bərabərsizliyinin qarşısı alınır.
 Təhsildə ədalət təmin olunur.
 Təhsil ailələrin və cəmiyyətin iştirakı üçün öncüldür.
 Keyfiyyətli təhsil üçün nümunədir.
 Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların öz həyatlarında yüksək özgüvəni olması təmin edilir.
 Əlillərin məşğulluqda iştirakı üçün infrastruktur yaradılır.

İnklüziv təhsil necə yaranıb? İnklüziv təhsil nə üçün lazımdır?

İnklüziv təhsil; Cəmiyyətdə mövcud ola bilməyən, cəmiyyət tərəfindən kənarlaşdırılan, təhsildə imkan bərabərsizliyindən əziyyət çəkən, təhsil almaqda çətinlik çəkən uşaqlar üçün yaradılmış təhsil prosesi vəproqramıdır. YUNESKO-nun məlumatına görə, bu təhsil proqramı dövlətlərin öz ölkələrində öyrənmə yaşında olan bütün uşaqlar üçün müvafiq təhsil strategiyasının hazırlanmasını, bu strategiyaların planlı şəkildə həyata keçirilməsini və nəticələrinin müşahidəsini nəzərdə tutur.
YUNESKO inklüziv təhsilin əhəmiyyətini vurğulamaq üçün üç səbəb irəli sürür:
 Təhsil əsaslandırması
 Sosial əsaslandırma
 İqtisadi əsaslandırma

Təhsil əsaslandırması tələbələrin fərdi xüsusiyyətlərinə və ehtiyaclarına uyğun təhsil proqramlarının hazırlanmasını nəzərdə tutur. Çünki dünya ölkələri təhsil standartına nail olmaq istəyir, lakin keyfiyyətli təhsilə nail olmaq üçün uşaqların ehtiyaclarına uyğun təhsil hazırlanmalıdır. Beləliklə, təhsildə imkan
bərabərsizliyi aradan qaldırılır, şagirdlərin öyrənmə potensialı üzə çıxır və onlar sosial həyatda özlərini daha inamlı hiss edirlər.

Sosial əsaslandırma uşaqların ədalətli və bərabər şəraitdə təhsil alması ehtiyacını ehtiva edir.

İqtisadi əsaslandırma bütün şagirdlərin birlikdə təhsil alması ehtiyacını ehtiva edir. Şagirdlərin müxtəlif tipli məktəblərdə təhsil alması böyük xərclər yaradır və təhsildə lüzumsuz xərclər büdcəsi yaradır. Məktəblər şagirdlərə uyğunlaşmalıdır, şagirdləri məktəblərə yox.

İnklüziv təhsilin komponentləri hansılardır?

İnklüziv təhsilin əsas prinsipi cinsindən, dinindən, dilindən, irqindən, sağlamlığından və sosial-iqtisadi vəziyyətindən asılı olmayaraq bütün uşaqların ehtiyaclarını ödəmək üçün qaydalar və tədqiqatlar aparmaqdır. Bu təhsil sisteminə təsir edən bəzi komponentlər var. İnklüziv təhsilə töhfə verən komponentlər bunlardır:
 Məktəb
 Məktəb rəhbərliyi
 Müəllim
 Ailə və ətraf mühit
 Digər
Bu komponentlər inklüziv təhsilə təsir edən amillərdir. İnklüziv təhsilin zəruri olduğu qədər əhatəli olması üçün hər bir komponentin düzgün olması və üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməsi gözlənilir.

[b]İnklüziv təhsilin məqsədi nədir?

İnklüziv təhsilin məqsədi; Cins, irq və əlillik kimi ayrı-seçkilik yaradan səbəblərə görə layiq olduqları təhsilə çata bilməyən uşaqlara lazımi təhsilin verilməsi. Araşdırmalara görə, əlilliyi olan uşaqların təcrid olunma ehtimalı azdır və onların səhiyyə, təhsil və sosial yardım xidmətlərinə çıxışı daha azdır. Sözün əsl
mənasında inklüziv təhsili hədəfləməklə ayrı-seçkiliyə məruz qalan və ya edilməyən bütün uşaqlara keyfiyyətli təhsil vermək üçün araşdırmalar aparılır.
Ayrı-seçkiliyə səbəb olan amillər hansılardır? Bütün dünyada uşaqlara, gənclərə və böyüklərə qarşı ayrı-seçkiliyin bir çox səbəbi var. Ayrı-seçkiliyin ən çox yayılmış səbəbləri:
 Etnik mənsubiyyət
 Din
 Cins
 Cinsi oriyentasiya
 Sağlamlıq vəziyyəti
 İctimai vəziyyət
Bütün dünyada yaşanan ayrı-seçkiliyin əsas səbəbləri bunlardır.

Bəs müəllimlər inklüziv siniflərdə necə fəaliyyət göstərməlidirlər?

Sinif mühitlərində; Müxtəlif xüsusiyyətlərə, ehtiyaclara və gözləntilərə malik olan uşaqlarla işləyərkən müəllimlərin malik olmalı olduğu bilik, bacarıq, münasibət və meyllər həmin təlim mühitinin inklüziv xarakterini müəyyən etmək üçün vacibdir. Bu baxımdan inklüziv təhsilin səlahiyyət sahələri; Onu üç səviyyədə müəyyən etmək olar: bilik, bacarıq və münasibət. Bilik səviyyəsində müəllim səriştələri inklüziv təhsil təcrübələrini həyata keçirmək üçün lazımi perspektiv və resurslara malik olmaq ilə bağlı səriştə sahələrini əhatə edir. Bacarıq səviyyəsindəki səriştələrə inklüziv təlim mühiti yaratmaq, bütün uşaqları əhatə edəcək şəkildə öyrənmə və tədris prosesini uyğunlaşdırmaq, inklüziv şəkildə inkişafı və öyrənməni qiymətləndirmək üçün tələb olunan səriştə sahələri və bacarıqlar daxildir. Nəhayət, münasibət səviyyəsində olan səlahiyyətlərə inklüziv təhsilə müsbət münasibət və meyllər nümayiş etdirmək və təhsilin digər maraqlı tərəflərinin inklüziv paradiqmaya müsbət münasibət bəsləməsini təmin etmək üçün zəruri olan səlahiyyətlər daxildir.

Metodika üzrə təlimçi, pedaqoq Sevinc Məmmədova