Kitab, dəftər, iş dəftəri… Məktəb çantaları necə yüngülləşdirilə bilər?
Hər gün səhər saatlarında küçələrdə eyni mənzərənin şahidi oluruq: şagirdlər sanki uzun səyahətə çıxırmış kimi boylarından və çəkilərindən qat-qat böyük, ağzınadək dolu çantaları ilə məktəbə gedirlər. Bəzən bu yüklərə idman geyimləri, rəsm ləvazimatları və su qabları da əlavə olunur. Təhsil almaq üçün məktəbə yollanan uşaqlar elə bil hər gün fiziki sınaqdan keçirlər. Əslində, bu vəziyyət alimlərin və pediatrların illərdir ki, həyəcan təbili çaldığı qlobal sağlamlıq məsələsidir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (WHO) və Amerika Pediatriya Akademiyasının (AAP) tibbi standartlarına görə, məktəbli çantasının çəkisi uşağın ümumi bədən çəkisinin maksimum 10-15 faizi həddində olmalıdır. Məsələn, 30 kiloqram çəkisi olan bir ibtidai sinif şagirdinin daşıdığı yük 3-4,5 kiloqramı keçməməlidir. Lakin real müşahidələr göstərir ki, bu rəqəm çox vaxt 20-25 faizə çatır. Sümük-əzələ sistemi hələ tam formalaşmamış uşaqlarda normadan artıq yükün daşınması skolioz, fəqərəarası disk zədələnmələri, xroniki bel və boyun ağrıları, hətta tənəffüs sisteminin funksional pozuntularına gətirib çıxarır.
Bəs bu qlobal yükü azaltmaq üçün dünya təhsilində hansı sistemli həll yolları mövcuddur?
Dünya ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, hər dövlət bu problemə fərqli kompleks yanaşma tətbiq edir. Məsələn, Fransanın Milli Təhsil Nazirliyinin tövsiyələrində çantanın uşağın çəkisinin 10 faizini keçməməsi göstərilir. Lakin Fransa problemi yalnız çəki limiti ilə həll etməyə çalışmır. Məktəblərdə şkafların olması, dərsliklərin iki nüsxəsinin saxlanılması, dərsliklərin rəqəmsallaşdırılması və rəqəmsal təhsil resurslarından istifadə kimi tədbirlər də qeyd olunur.
Rəqəmsal dərsliklər isə bu həllərin yalnız bir hissəsidir. Məsələn, Cənubi Koreya 2025-ci ildən müəyyən sinif və fənlər üzrə süni intellekt əsaslı rəqəmsal dərslikləri mərhələli şəkildə tətbiq etməyə başlayıb. Lakin Koreya Təhsil Nazirliyi açıq şəkildə bildirir ki, rəqəmsal dərsliklər kağız dərslikləri tamamilə əvəz etmir, onlarla birlikdə istifadə olunur.
Sinqapurda da bütün şagirdlər üçün fərdi təhsil cihazlarının tətbiqi genişlənib, lakin fiziki kitablar hələ də mövcuddur. Finlandiyada isə həm çap, həm də rəqəmsal tədris materiallarından istifadə edilir və konkret materialın seçimini təhsil idarələri və müəllimlər müəyyənləşdirirlər.
Ümumiyyətlə, aparılan araşdırmalara görə, kağız üzərindən oxunan məlumat rəqəmsal ekrandan oxunan mətnə nisbətən daha dərin mənimsənilir və uzunmüddətli yaddaşa daha yaxşı köçürülür.
