Sistemdə Dəyişən Adlar, Dəyişməyən Yük: Müəllimlər Niyə Hələ də Çətinlikdədir?
Təhsil sistemində illərdir aparılan islahatlar, dəyişən nazirlər, yenilənən qaydalar və fərqli yanaşmalar bir sualı hələ də cavabsız qoyur: nə üçün bu qədər dəyişikliklərin fonunda müəllimin problemi hələ də həll olunmur? Misir Mərdanov dövründən Emin Əmrullayev mərhələsinə qədər adlar dəyişsə də, məktəblərin içindəki reallıqda əsas yükü daşıyan yenə müəllim olaraq qalır.
Misir Mərdanov dövrü çoxlarının yaddaşında zahiri sabitliklə, amma mahiyyətdə dərin boşluqlarla qalan bir mərhələ kimi qalıb. O illərdə təyinatlarda şəffaflıqdan çox tanışlıq prinsipi üstünlük təşkil edir, məktəblərə ixtisası uyğun olmayan kadrların yerləşdirilməsi adi hal sayılırdı. Nəzarət çox idi, lakin keyfiyyət yox idi. Kağız üzərində yazılan statistika real vəziyyəti gizlədirdi, şişirdilmiş göstəricilər isə sistemin problemlərini dərinləşdirirdi. Müəllim isə həm məktəbdaxili təzyiqlərin, həm valideyn müdaxilələrinin, həm də sistem boşluqlarının içində ən müdafiəsiz tərəf idi.
Sonrakı illərdə Emin Əmrullayev dövrü ilə yanaşma dəyişdi: təhsilin idarə olunmasında rəqəmsallaşma, yeni layihələr və modern yanaşmalar ön plana çıxdı. Kağız işlərinin azaldılması, elektronlaşdırılmış qaydalar və yeni modellər təqdim olundu. Lakin bütün texnoloji yeniliklərə baxmayaraq, müəllimin gündəlik real yükü nə azalır, nə də yüngülləşirdi. Əksinə, bəzi proseslərdə məsuliyyət müəllimin üzərinə daha çox yönəldi, məktəblərdə idarəetmə boşluqları dərinləşdi, səriştəsiz rəhbərliyin yaratdığı gərginliklər daha görünən hala gəldi. Müəllim yenə də sistemin ən çox çalışdırılan, amma ən az qorunan tərəfi kimi qaldı.
Bütün bu dəyişikliklər fonunda təhsil mühitində ən çox zərər görən məhz müəllim olur. Cəmiyyətdə yanlış təsəvvürlər, sosial şəbəkələrdə haqsız ittihamlar, məktəblərdə aşırı bürokratiya və ziddiyyətli qərarlar müəllimi tükəndirir. Halbuki bu sistemin dirəyi elə müəllimin özü və onun əməyi üzərində dayanır.
Bu gün əsas ehtiyac kimin rəhbər olduğu deyil, necə idarə olunduğudur. Əsl islahat müəllimin sosial statusunun artırılmasından, məktəblərdə şəffaf idarəetmənin qurulmasından, qeyri-ixtisas və təsadüfi kadrlardan təhsilin təmizlənməsindən və müəllim hüquqlarının birmənalı qorunmasından başlamalıdır. Çünki müəllim güclü olmayınca, sistemin heç bir böyüklüyü, heç bir yeniliyi, heç bir modern layihəsi real nəticə verə bilməz.
Təhsil dəyişmək istəyirsə, əvvəlcə müəllimin yükünü yüngülləşdirməyi, hüququnu qorumağı, şəraitini yaxşılaşdırmağı öyrənməlidir. Dəyişən adlar deyil, dəyişən yanaşma təhsili irəli aparacaq.
