İmtahanlarda ən çox səhv edilən məqamlar - diqqətli olun!
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları şagirdlər və abituriyentlər üçün ən çətin məqamlardan biri olaraq qalır.
AzEdu.az xəbər verir ki, son illərin imtahan nəticələri və yazı işlərinin təhlili göstərir ki, tələffüzün təsiri ilə bir çox sözlərin yazılışında ciddi mexaniki və fonetik səhvlərə yol verilir.
Bu xətalar çox vaxt sözün deyilişi ilə yazılışı arasındakı kəskin fərqlərdən qaynaqlanır.
Müşahidələrə əsasən, şagirdlərin ən çox çətinlik çəkdiyi hissə mürəkkəb sözlərin və köməkçi sözlərin yazılışıdır. Məsələn, gündəlik həyatda tez-tez istifadə olunan "sağ ol", "hər kəs" və "heç bir" kimi ifadələr hələ də bir çox hallarda bitişik yazılır. Halbuki bu ifadələrin hər zaman ayrı yazılması dilimizin sabit qaydalarından biridir.
Digər bir problem isə alınma sözlərdəki sait və samitlərin ardıcıllığı ilə bağlıdır. Xüsusilə "orijinal", "abituriyent" və "laboratoriya" kimi sözlər tələffüz zamanı qısaldığı üçün kağız üzərində də yanlış əks olunur. Şagirdlər çox vaxt "orijinal" əvəzinə "orginal", "laboratoriya" əvəzinə isə "labaratoriya" yazmağa meyil edirlər ki, bu da birbaşa bal itkisinə səbəb olur.
Eyni zamanda, bəzi sözlərdə samitlərin yerinin dəyişdirilməsi (metateza) halları geniş yayılıb. Uzun illərdir müzakirə mövzusu olan "kiprik" sözünün "kirpik" kimi, "məşhur" sözünün isə "məhşur" kimi yazılması ən çox rastlanılan "tələ" sözlərdəndir. Müəllimlər bildirir ki, bu cür səhvlərin qarşısını almaq üçün sözün kökünə və etimologiyasına diqqət yetirmək lazımdır.
Dodaq samitlərinin ("b" və "p") təsiri ilə yaranan "n-m" əvəzlənməsi də yazı prosesini çətinləşdirən amillərdəndir. "Sünbül", "zənbil" və "anbar" kimi sözlərdə "n" hərfi yazılsa da, tələffüzün təsiri ilə şagirdlər onları "m" ilə yazmağa meyil göstərirlər. Lakin "pambıq", "kombayn" və "lampa" kimi istisna sözlərdə məhz "m" hərfindən istifadə edilməlidir.
Kəmiyyət bildirən sözlərdən sonra gələn isimlərin sayı da xüsusi diqqət tələb edir. "Bir çox" və "bir sıra" birləşmələrindən sonra gələn isimlər mütləq cəmdə olmalıdır (məsələn: "bir çox şagirdlər"). Əksinə, "beş-altı" kimi qeyri-müəyyən miqdar saylarından sonra isim yalnız təkdə gəlməlidir.
Son olaraq, "tövsiyə" və "layihə" kimi sözlərdəki incə məqamları unutmaq olmaz. "Tövsiyə" sözü yalnız bir "y" samiti ilə yazılır. "Layihə" sözündə isə "y" hərfindən sonra "i" gəlməsi rəsmi qaydadır. Yazıda səhv etməmək üçün ən yaxşı yol bol-bol mütaliə etmək və şübhə yarandığı anda rəsmi orfoqrafiya lüğətinə müraciət etməkdir.
