İctimai şura: Dərsliklərin tam rəqəmsallaşdırılması riskli ola bilər

Azərbaycanda orta məktəb dərsliklərinin rəqəmsallaşdırılması təklif olunur.

Bu təkliflə Milli Məclisin deputatı Ceyhun Məmmədov parlamentin Elm və Təhsil Komitəsinin bu gün keçirilən iclasında çıxış edib. Onun sözlərinə görə, rəqəmsallaşdırma dərsliklərdə səhvlər olduğu halda düzəldilməsini asanlaşdıracaq.

Bu halda sual yaranır ki, məktəb dərsliklərinin rəqəmsallaşdırılmasının hansı müsbət və mənfiləri var? Ümumiyyətlə, rəqəmsallaşdırma çap dərsliklərini tam əvəz etməlidirmi, yoxsa paralel tətbiq olunması daha düzgün yanaşma olar?

AzEdu.az-a mövzu ilə bağlı Elm və Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın katibi Günay Əkbərova danışıb. O, qeyd edib ki, məsələ dərsliyin formatında deyil, onun məzmununda və keyfiyyətindədir:

"Orta məktəb dərsliklərinin rəqəmsallaşdırılması bu gün dünyanın bir çox ölkəsində müzakirə olunan və mərhələli şəkildə tətbiq edilən bir prosesdir. Bu yanaşmanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, rəqəmsal dərsliklər daha çevikdir və mövcud məzmunlarda hər hansı fakt səhvi, termin uyğunsuzluğu və ya metodik boşluq yarandıqda, onların qısa müddətdə düzəldilməsi mümkündür. Bu, xüsusilə elm, texnologiya və sürətlə yenilənən sahələr üzrə dərsliklər üçün mühüm üstünlük hesab olunur.

Rəqəmsal format eyni zamanda təhsildə inklüzivliyi artırır. Görmə məhdudiyyətli şagirdlər üçün mətnin böyüdülməsi, audio materialların əlavə olunması, videolar və interaktiv tapşırıqlar vasitəsilə şagirdlərin fərdi öyrənmə tempinə uyğunlaşmaq daha asan olur. Beynəlxalq təcrübədə, xüsusilə Finlandiya və Cənubi Koreya kimi ölkələrdə rəqəmsal dərsliklər əsasən çap dərsliklərini əvəz etmək üçün deyil, onları tamamlayan və müəllimin işini zənginləşdirən resurs kimi tətbiq olunur. Bu ölkələrdə əsas diqqət texnologiyanın pedaqoji məqsədlərə xidmət etməsinə yönəlib".

Çap dərsliklərinin tamamilə ləğv olunması hazırkı mərhələdə məqsədəuyğun görünmür:

"Digər tərəfdən, rəqəmsallaşdırma ilə bağlı risklər də gözardı edilməməlidir. Ən ciddi problemlərdən biri bütün şagirdlərin eyni səviyyədə texniki imkanlara malik olmamasıdır. Planşet, kompüter və stabil internetə çıxış imkanları arasında fərqlər yaranarsa, bu, təhsildə yeni bərabərsizlik forması yarada bilər. Bundan əlavə, uzun müddət ekran qarşısında qalmaq xüsusilə ibtidai və aşağı sinif şagirdlərində diqqət dağınıqlığı, göz yorğunluğu və oxu vərdişlərinin zəifləməsi kimi problemlərə səbəb ola bilər. Bir sıra beynəlxalq araşdırmalar da göstərir ki, erkən yaşlarda kağız üzərində oxu mətnin daha yaxşı qavranılmasına və yadda saxlanmasına müsbət təsir edir.

Bu baxımdan, çap dərsliklərinin tamamilə ləğv olunması hazırkı mərhələdə məqsədəuyğun görünmür. Daha doğru yanaşma rəqəmsal və çap dərsliklərinin paralel tətbiqidir. İbtidai və aşağı siniflərdə çap dərslikləri əsas vasitə kimi saxlanılmalı, rəqəmsal materiallar isə əlavə və dəstəkləyici resurs rolunu oynamalıdır. Yuxarı siniflərdə isə rəqəmsal məzmunun payı mərhələli şəkildə artırıla bilər.

Nəticə etibarilə, məsələ dərsliyin formatında deyil, onun məzmununda və keyfiyyətindədir. Texnologiya təhsilin məqsədi yox, alətidir. Düşünülmüş, mərhələli və inklüziv şəkildə tətbiq edildiyi halda rəqəmsallaşdırma təhsilə real töhfə verə bilər. Əks halda isə gözlənilən fayda əvəzinə yeni problemlər yarada bilər".